کمتر پیش آمده آدم ها را به خاطر عقاید و یا کردارهایشان ( تا جایی که به من و دیگران آسیب نرسانده!) متهم و یا محکوم کرده باشم. کمتر از آن پیش آمده که برای آدم ها به خاطر آن که و آن چه دوست دارند ( باز تا جایی که به من و دیگران آسیب نرسانده!) تعیین تکلیف کرده باشم . صد البته عکس این موضوع بسیار بسیار پیش آمده است. یکی از این بسیارها وقتی است که می خواهم که دوشنبه ای در ماه به جلسه نقد وبررسی داستان گیلکی بروم. اعضای خانواده ام معتقدند عمر، انرژی و استعدادم را بیهوده صرف این جلسات می کنم و فکر آینده ام نیستم. اگر قرار و برنامه ای را با دوستانم به خاطر این روز لغو کنم متهم به پسرفت و بی کاری! و رسیدن به پوچی می شوم . یک بار یکی از دوستان رشتی ام (که هفتاد و هفت جد و آبادش اهل این شهر بوده اند و از خانواده ای سرشناس است) مایل بود در این جلسات شرکت کند، روز دوشنبه ی موعود! با من تماس گرفت که نمی آید چون می ترسد خدای ناکرده لهجه پیدا کند!

دوستان نویسنده داستان های فارسی و صاحب نظر در همه امور که صد البته جای خاصی دارند؛ اگر اسم و آدرسی از بنده را پای نوشته ای به زبان مادری دیده باشند حتما دهان به نصیحت گشوده که دختر جان! طوری بنویس که همه بخوانند؛ البته پس از اینکه مفصل به منبر بروند که گیلکی لهجه است و نه زبان!
گفتنی و نوشتنی است که بنده و دوستانی نظیر من نه مالی از کسی خورده ایم و نه حقی را ضایع کرده ایم و نه خدای نکرده جای کسی را تنگ کرده ایم که این چنین، خار چشم دوست و دشمن شده ایم! آخر چه اصراری است که همه همیشه صاحب نظر باشند؟
ماجرای اين دوشنبه ها چيست؟
دوشنبه هایی در نیمه دوم هر ماه، جلسات نقد و بررسی داستان گیلکی در خانه فرهنگ رشت بر گزار می شود. این جلسات که از بهار سال 85 شروع شده است از ساعت 17:30 شروع و ساعت 20:30 پایان می یابد. بنده هم به دعوت و همراهی دوستی نویسنده به این جلسات راه پیدا کرده ام. علی رغم مشغله کاری و قصه و غصه نان همه سعیم این بوده که بتوانم در این جلسات حضور داشته باشم.
دوستی از من پرسیده بود «به این جلسات می روی که با دیگران رشتی حرف بزنی؟ در همین کوچه خیابان ها که حرف می زنند!» (مطمئنی رفیق؟!) گاه فکر می کنم در مورد دوستانی که با آنها معاشرت می کنم باید تجدید نظری اساسی کنم! در این جلسات، نویسندگان گیلانی داستان های خود را به زبان مادری می خوانند. در این جلسات همه رشتی حرف نمی زنند و نمی نویسند. لاهیجانی ها لاهیجانی. رشتی ها رشتی. و بنده تنها رودباریِ جمع، رودباری. آیا زبان همدیگر را می فهمیم؟ بله! لااقل بنده که گنگ و کر نبوده ام! داستان ها را چطور؟ کَم کَمَک ... درک داستان ها در جلسات اول برای من سخت و اندک اندک آسان تر شده است. چطور یک متن گیلکی را می خوانم؟ این سوالی است که همیشه پرسیده می شود. مسلما برای بار اول، خواندن متن گیلکی به هیچ وجه آسان نیست. به تدریج با آشنایی با رسم الخط پیشنهادی گیله وا خواندن متون گیلکی ممکن می شود. باید در این جمع به زبان مادری سخن گفت. اگر از آن جوان هایی هستید که فارسی گب می زنید و میخواهید َمچه کج کنید که «حتماً با شما از اول به گیلکی حرف زده اند!» باید به عرض برسانم که خیر! متأسفانه ما جوان ها زبان مادری خود را از پدر و مادر نیاموخته ایم. تصمیم گرفتیم که زبان مادری خود را بیاموزیم و آموختیم!
در جماعت روزهای دوشنبه، از نویسندگان پیشکسوت و سپید موی می بینی تا جوانانِ نویسنده ی مدرس دانشگاه و مهندس و دانشجو. این جمع اضداد با عقاید و دل مشغولی های مختلف و متضاد تقریبا هیچ گاه سر داستان و موضوعی به توافق نمی رسند! گاه پیش می آید زبان و نگاه خاص و بی پروا ی نویسندگان جوان به مذاق پیشکسوت ها خوش نمی آید. گاه نیز نوستالژی و دور بودن ادبیات داستانی قدیمی تر ها از زندگی امروزی اعتراض مدنی جوان تر ها را در می آورد؛ البته تحمل جوان تر ها به مراتب بیشتر است! اما مانند همیشه ی مردم سرزمینمان که همیشه به صلح و صفا کنار هم زیسته اند این جلسات علیرغم نقد های تند و گزنده و تضارب آرا به خوبی و خوشی برگزار می شود!
بین آن ها که در یک جمع هستند و برحسب ضرورت و موقعیت و یا علاقه دور هم جمع می شوند، نا خودآگاه انس و الفتی پیش می آید. گاه در نبود برخی نویسندگان، تاسیان می شود و دلتنگ می گردیم ...

و چرا؟
دلمان می خواهد! و نمی خواهیم برای خواسته مان که همیشه در این جبر جغرافیایی برایش اما و اگر و بادا و مبادا وجود دارد، بیش از این کوتاه بیاییم! می خواهیم ادبیات سرزمین گیل و دیلم را مکتوب داشته باشیم و می نویسیم تا زبان مادریمان نابود نشود...
تا چندی پیش، داستان گیلکی به غیر از مجله گیله وا پایگاه دیگری نداشت. لذا وجود چنین جلساتی جهت نقد و بررسی داستان های گیلکی ضرروی می نمود. این جلسات با حضور نویسندگانی از مناطق مختلف استان گیلان و گاه خارج ازاستان و حضور و علاقه جوان ها رونق گرفته است و به قول آقای جکتاجی ریشه های آن «آهسته و عمیق» در خاک نرم ادبیات گیلکی فرو رفته و در حال پویش و رویش است. به خاطر می آورم دوستی میهمان (تقریباً هر جلسه با هماهنگی قبلی مهمانی داریم که از سر کنجکاوی و یا به دعوت دوستی به جلسه داستان گیلکی می آید) یکی از دلایل فضای گرم و صمیمی جمع را سخن گفتن به زبان مادری نامیده بود. راست می گفت؛ ما با زبان مادریمان شادیم و سرخوش!
گفتنی است جلسات داستان گیلکی نشریه ای داخلی به نام «دوشنبه بازار» دارد که هر ماه منتشر می شود.

و سرانجام؟
شاید تساهل و مدارای موروثی مردم سرزمینمان، به مددمان آید و از این جلسات به نتایج مفیدی دست یابیم؛ شاید بتوانیم زبانی معیار و رسم الخطی یکسان برای لهجه های مختلف گیلکی بیابیم.
شاید آنقدر داستان و قصه و مَتَل و مثل بنویسیم و بخوانیم و منتشر و مکتوب کنیم که یاوه گویان خاموش و آن ها که برای ما از بالا تصمیم می گیرند مجاب شوند که در مدارس، زبان مادریمان تدریس شود.( بر اساس مصوبه شورای عالی انقلاب فرهنگی به وزارتخانه های علوم، تحقیقات و فناوری و بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و دانشگاه آزاد اسلامی اجازه داده شده است که دو واحد درسی زبان و ادبیات مربوط به زبان‌ها و گویش‌های بومی و محلی ایران مانند آذری، کردی، بلوچی و ترکمن ( و نه گیلکی ) در دانشگاه‌های مرکز استان های ذیربط به صورت اختیاری ارائه و تدریس کنند. باز از قافله عقب ماندیم یا عقب نگاهمان داشتند؟)
ای کاش روزی برسد که نه تنها داستان، که تئاتر و فیلم و سریال و برنامه ی تلویزیونی ارزشمند و در خور، به زبان مادریمان داشته باشیم و شبکه استانی باران اسباب شرمندگیمان نشود و لودگی های سخیف اصحاب صدا و سیما، مردم سرزمینمان را از تکلم به زبان مادریشان بیزار و خجل نکند.
کاش از خاطر نبریم ما آمارد ها و کادوسی ها ی دیروز ، گیلانی های امروز هستیم و نباید همدیگر را تات و بیگانه بنامیم.
ای کاش و ای کاش و ای کاش که دیگر این کاش ها «نانجه» و آرزویمان نباشد؛ به امید آن روز ...
رشت- شهريور ماه 88