(فراهم آورنده: معصومه حقگو)

مقاله اول:
در این شماره مقاله ای با عنوان «از ملاباجی تا روشنک» نگاهی به تاریخچه ی آموزش و پرورش زنان در گیلان با ذکر نام زحمتکشان و پیشکسوتان این عرصه، از شادی پیروزی چاپ شد که نگاهی است اجمالی به روند آموزش و پرورش دختران گیلان در گذشته، از مکتب خانه تا تأسیس مدارس و نیز در مورد نخستین مدرسه دخترانه، نخستین زنان آموزگار گیلان و ورزش در مدارس دخترانه. این مقاله در 7 صفحه به همراه تصاویری از آلبوم های خانوادگی و جدول های آماری منعکس شده است.
قدیمی ترین شیوه ی سوادآموزی زنان در گیلان، آموزش در مکتب خانه بود که به مکتب دار زن، «ملاجان» یا «ملاباجی» می گفتند. در این مکتب خانه ها خواندن و نوشتن آموزش داده می شد. هم چنین آیاتی از قرآن را حفظ می کردند. سپس مدارسی به سبک اروپایی در رشت تأسیس شد که در آن فارسی، عربی، فرانسه، روسی، هندسه، جبر، حساب و جغرافیا تدریس می شد. بنیان مدارس دخترانه گیلان همزمان با انقلاب مشروطه بود که تأسیس این مدارس در دوران مشروطه از نخستین و مهم ترین تحولات در وضعیت اجتماعی زنان گیلان بوده و به همت زنان مترقی و حمایت برخی از مردان متجدد و گاه با هم یاری میسیونرهای خارجی با هدف ارتقای آگاهی زنان بی سواد راه اندازی شد. این تحول زمانی در گیلان اتفاق افتاد که هنوز در بسیاری از شهرهای ایران جرم محسوب می شد. تعدد مدارس دخترانه گیلان در نخستین دهه ی قرن حاضر دلیل این مدعاست. چنان که در سال 1303 گیلان دارای 9 مدرسه دولتی و ملی دخترانه در شهرهای رشت، انزلی، لاهیجان، لنگرود و آستارا بود و 757 دانش آموز دختر در این مدارس تحصیل می کردند.

در سال 1263 خورشیدی به همت باگراد سوقومونیان نخستین مدرسه مختلط ارامنه در رشت افتتاح شد که برای تدریس از مادام ماریام هوسپیان (ماریام باجی) دعوت شد از تبریز به رشت بیاید. اما نخستین مدرسه ی دخترانه ی مردمی، مدرسه شمسیه بود که در سال 1327 قمری در گیلان و به کوشش شیخ علی طالقانی و درخواست سیدحسن خان عدالت تأسیس شد.
نخستین مدرسه ی دخترانه ی خارجی در گیلان با نام مَهسَتی توسط میسیونرهای آمریکایی در رشت و قبل از احداث مدرسه شمسیه تأسیس شد.
مهم ترین مدارس دخترانه رشت مدرسه «سعادت نسوان» (1296 خورشیدی) و به کوشش روشنک نوع دوست تأسیس شد و مدرسه دیگری به نام «آذر میدخت» که سال 1292 و توسط فرزانه نیکروان معروف به (مادام مدیر) گشایش یافت.
نخستین زنان آموزگار گیلان نیز عبارتند از: احترام السیاده قائم مقامی- اشرف السادات قائم مقامی- روشنک نوع دوست- مریم شفیع زاده- ربابه نیکروان و ...
ورزش در مدارس دخترانه: نقطه آغاز تاریخچه ی ورزش زنان در گیلان را باید با آغاز رواج آن در مدارس گیلان دانست که با ورزش های سبک آغاز شد و به ورزش هایی چون قایقرانی و ژیمناستیک و مسابقاتی میان مدارس دخترانه گیلانی انجامید.

مصاحبة این شماره
موسیقی گیلان مکتبی ست به وسعت تاریخ «پای صحبت محمد رنجبر معاف، نوازنده و مدرس تار و سه تار».
رنجبر بی تاب و پر انرژی و بسیار جدیست. آرامش خود را در صدای ساز یافته است، معلم هنر و مدرس تار و سه تار است. هم می نوازد و هم می خواند. به سال 1326 در روستای معاف انزلی در یک خانوادة کشاورز دیده به هستی گشود. آموزش تار را از سال 1350 آغاز نمود، وی شاگردانی را تربیت نمود که هر کدام نام و آوازه ای دارند. استاد رنجبر در دی ماه 1383 به عنوان یکی از پنج پیشکسوت موسیقی گیلان مورد تقدیر قرار گرفت. حوزه هنری گیلان نیز از ایشان به عنوان یکی از چهره های نامدار در مراسمی با عنوان «شکرانة حضور» تقدیر به عمل آورده است.
استاد رنجبر در طی این مصاحبه به 15 سؤال گیله وا در زمینه چگونگی آغاز فعالیت هنری خود، مشوقان و استادان، ویژگی های موسیقی گیلان، استقبال جوانان از موسیقی مدرن یا اصیل و بومی و ... پاسخ دادند. این مصاحبه در 6 صفحه به همراه 2 عکس وی در کنار استاد عاشورپور و استاد شجریان چاپ شده است.

نقد کتاب
یازده سال از درگذشت زنده یاد شیون فومنی «شاعر شالیزاران شمال» می گذرد، امّا او همچنان در دل مردم زنده است. از اشعار گیلکی شیون به صورت مکتوب چیزی به طور مستقل چاپ نشده است، مگر کتاب «خیاله گرده گیج» که نوسروده های اوست، در حال و هوایی متفاوت از شعر معمول که لازم بود از سوی منتقدان مطرح شود.
گیله وا ضمن التزام به یادکرد سالگرد این عزیز از دست شده، بیشتر از این بابت که بحث نقد کتاب آثار منتشره در حوزه ادبیات گیلکی را نیز پیگیری و دنبال کند، در این جا به چاپ دو نمونه از نقد کتاب شعر شیون همزمان مبادرت می ورزد تا در عین حال مقایسه ای در نقد و نظر منتقدان عزیز داشته باشد. یک نمونه با عنوان «گذری بر پرسه خیال شیون» از دکتر مجید بهره ور و نمونه دیگر «شیون، نت گمشده ی موسیقی عشق» از عباس مهری آتیه که در هر دو نمونه، قطعاتی از اشعار آن شاعر نامی منعکس شده است.

شعر گیلکی
اشعار گیلکی این شماره متعدد و از شاعران مختلف است:در بخش اشعار کلاسیک 7 دوبیتی از محمدرضا امیدوار توچائی، محسن احمدی زاده، شهرام سببی آلمانی، یزدان خوشحال شرفشادهی و سعید مظفری بلوچی به همراه یک منظومه کوتاه از بهرام گلعلی پور بی بالان به نام «سُمام» چاپ شده است.
در بخش هساشعر نیز اشعاری از شاعران «هسا شعر»گو: حسین شهاب کومله ای، اکبر ستوده و حسن ستوده آمده است.
در قسمت شعرهای کوتاه، 4 کوتاشعر از محمد بشرا«درویش گیلانی»، مسعود پورهادی، مهرداد پیله ور و آذر مرادی و در نهایت یک منظومه بلند به نام مشتˇحسن از سروش گیلانی چاپ شده است. شاعری که اول بار در این شماره گیله وا معرفی شده، خانم آذر مرادی است.

داستان گیلکی
در بخش داستان های گیلکی این شماره، 2 داستان نقل شده، یکی به نام «سیا عینک» از علیرضا بشردوست با لهجة گیلکی غرب گیلان و دیگری داستانکی به نام «لاکو» از مهاپا با لهجة مردم پاشاکی.

گزارش این شماره
گزارش این شماره گیله وا با عنوان (گزارش جلسات داستان گیلکی «خانه فرهنگ گیلان») از سمیرا بزرگی به چاپ رسیده است که در مورد چگونگی برگزاری جلسات داستان گیلکی در خانه فرهنگ گیلان می باشد. مروری بر آن، نویسندگان گیلکی پرداز را با چند و چون داستان های جدید گیلکی آشنا می کند.

گاهشماری گیلانی
اگر به خاطر داشته باشید در شماره گذشته (105) گیله وا قسمت اول مقاله «گاهشماری گیلانی و مسایل مربوط به آن» را از مسعود پورهادی چاپ کرده بودیم که در این شماره قسمت دوم و پایانی آن منعکس شده است. در قسمت پایانی مطالبی در زمینه (جشن ها، اعیاد و تطابق های فصلی نام ماهها)،(گاهشماری و مبدأ) و نیز منابع و مآخذ مربوط آمده است.

نمایندگان گیلان در مجالس قانونگذاری
حضور خوانندگان عزیزی که در طی سال های گذشته مباحث مربوط به نمایندگان گیلان در مجالس قانونگذاری را دنبال می کردند، می رساند در این شماره قسمت سی و ششم و در واقع قسمت پایانی این سری مقالات که با همکاری هومن یوسفدهی تهیه شده (دوره هفتم مجلس سنا)، معرفی سناتورهای گیلان در این دوره، چاپ شده است.
ضمناً گیله وا فراخوان و متممی بر این بحث به عنوان آخرین پیام آورده است که خواندن آن بی مناسبت نیست.

به اطلاع خوانندگان بصیر و مطلع که در طول چند سال گذشته، بحث نمایندگان گیلان در مجالس قانونگذاری را در گیله وا دنبال کرده اند، می رساند، چون در این شماره چاپ سری مقاله های مربوط به انجام رسیده، خواهشمند است ضمن مروری بر قسمت های گذشته، هرگونه نکته توضیحی، تصحیحی و تکمیلی بر این مقاله دارند، لطفاً و حتماً به اطلاع ما برسانند. به ویژه از آن دسته عزیزانی که خود نماینده مجلس بوده اند، تقاضای اکید می شود نسبت به تکمیل و رفع نقایص با ما همکاری داشته باشند. جای امیدواری است حاصل این طرح به صورت کتابی در آینده نزدیک منتشر شود. هرگونه همکاری در این زمینه، ما را در ارائه یک کار مستند تاریخی موفق می سازد.

معرفی آئین ها
در قسمت معرفی مراسم و آئین های سنتی که در هر شماره آورده می شود و از بخش های پرمخاطب مجله است، این بار مقاله ای تحت عنوان نخل گردانی در دهستان چلاو آمل از علی ذبیحی داریم که به مقوله نخل گردانی در روستای کَنگَرَج کُلای چلاو شهرستان آمل می پردازد. این مقاله در 3 صفحه به همراه 2 تصویر از برگزاری مراسم و نیز پی نوشت و منابع مکتوب، آمده است.

گزارشی دیگر
در این شماره به مناسبت نود سالگی دبیرستان دکتر بهشتی (شاپور سابق) رشت، گزارشی با عنوان 90 شاخه گل، 90 سال افتخار از رمضانعلی وقوعی به همراه یک عکس از کیک نود سالگی تأسیس این دبیرستان چاپ شده که چکیده ای است از چگونگی برگزاری این مراسم. این گزارش برای جوانان قدیم! پیرمردان امروز، خواندنی و خاطره انگیز است. گفتنی است مدرسه شاهپور در سالیان پیش از انقلاب، جایگاه دانشکده ای بزرگ را داشته است.

شناخت، حفظ و احیاء آثار تاریخی
در بخش کوششی در شناخت، حفظ و احیای بناهای قدیمی گیلان، مقاله ای با عنوان (بازسازی هتل ایران) از دکتر نیکروز شفیعی داریم. بنای هتل ایران در شمال غربی میدان شهرداری و در فاصله ی سال های 1314- 1308 هـ. ش ساخته شده و یکی از مکان های تاریخی رشت محسوب می شود. این بنا که در شرف تخریب و نابودی بود، هم اکنون از سوی سازمان میراث فرهنگی استان در حال بازسازی و مرمت است. در این مقاله به تاریخچه هتل ایران و نیز سیر بازسازی آن پرداخته شده که چندین تصویر از مراحل مختلف بازسازی نیز در آن آورده شده است.

در معرفی کوه های گیلان
در قسمت معرفی و بازشناسی کوه های گیلان، در این شماره به معرفی کوه بلور یا شاه سفید کوه پرداختیم. این مقاله که توسط نیما فرید مجتهدی، کارشناس ارشد جغرافیای طبیعی گردآوری شده، به موضوعاتی از قبیل موقعیت کوه، راه های دسترسی به شاه سفیدکوه، دلیل نامگذاری کوه به این نام و ... پرداخته است. مقاله فوق در 3 صفحه به همراه چند عکس به چاپ رسیده است.

یادمان
در این بخش یادی از درگذشتگان خسرو تسلیمی (بازیگر تئاتر و سینما)، حسن جیلانی (خواننده ترانه های گیلکی)، یوسف جمال (شاعر)، حسین محمودی اطاقوری (پدر فرهنگ اطاقور لنگرود)، رسول دریاگشت (نویسنده و پژوهشگر گیلانی) و استاد رکن الدین نژند (هنرمند موسیقی اصیل و سنتی ایران) کردیم.
«یادشان گرامی، روانشان شاد»

دیگر مطالب
پیام های گیله وا به مخاطبان، صفحات معرفی کتاب های تازه چاپ شده به ویژه در خصوص گیلان و مازندران (گیلماز)، چگونگی پذیرش اشتراک و... از دیگر مطالب این شماره است.

  موردال ما، 1583 | آذرماه 16, 1388 5:24 بعدازظهر | آرشيو سرمقاله‌های گيله‌وا
------------------------------------------------------------------------------------
گيله‌وا
ISSN: 1023-8735
فرهنگی، هنری و پژوهشی (گيلان‌شناسی)
صاحب امتياز و مدير مسئول: محمدتقی پوراحمد جکتاجی. سردبير: هوشنگ عباسی
نشانی پستی برای ارسال نامه و مرسولات: رشت. صندوق پستی 4174-41635
نشانی دفتر: رشت. حاجی‌آباد (خيابان انقلاب). ساختمان گهر. داخل پاساژ. طبقه‌ی دوم.
تلفن: 2220989-0131
فکس: 3233222-0131
ايميل: info[at]gilava.ir

Gilava
A Gilaki-Persian language journal related to the field of culture, art and researches on Gilan (north of Iran)
Director and Editor: M.P. Jaktaji
P.O.Box 41635-4174 Rasht-Iran
Tel: +98 131 2220989
Fax: +98 131 3233222
E-Mail: info[at]gilava.ir