در ماهی که پشت سر گذاشتیم، داد دو تن از مسئولان استان درآمد. یکی سازمان منابع طبیعی که از حراج گذاشتن صدها هکتار اراضی کشاورزی و دامپروری سپیدرود رشت و به ثمن بخس بخشیدن آن داد سخن داده است و دیگر سازمان محیط زیست که از تصرف تدریجی شهرداری کیاشهر بر اراضی تنها پارک ملی «خشکی- دریایی ایران» فریاد برآورده است. دادها انگار از ته چاه برآمده است که در بیدادگاه سوء مدیریت ها افاقی نکرده است. طی ده سال گذشته نیمی از جنگل های شمال نابود شده است. تالاب انزلی، نگین تالاب های کشور، در مسیر کمربندی این شهر دو شقه شده است.

پارک ملی «بوجاق» کیاشهر از مهمترین و با ارزش ترین پارک های ملی کشور است که 3260 هکتار وسعت دارد. 160 هکتار آن پوشش تالابی دارد، 1600 هکتار آن محوطه دریایی و بقیه محیط خشکی است که 800 هکتار آن منطقه شکار ممنوع است و 500 هکتارش «لاگون» تالاب مطلق می باشد که زیستگاه 240 گونه پرندگان مهاجر آبزی است و در سال 1354 در فهرست تالاب های کنوانسیون رامسر ثبت بین المللی شده است. مجموعه پارک ملی «بوجاق» کیاشهر هم در سال 1381 به تصویب شورای عالی جهانی محیط زیست رسیده است. با این همه شهرداری کیاشهر اخیراً اقدام به پر کردن بخشی از اراضی آن و شروع به ساخت و ساز در آن کرده و بخشی را نیز به فرد یا افراد خصوصی واگذار کرده است و داد دوستداران محیط زیست و سازمان مربوطه را درآورده است.
هر کس که «لاگون» و اطراف آن را دیده باشد به درستی به عظمت خداوند ایمان می آورد. اگر می خواهید عبارت «جل الخالق» را یک بار در زندگی خود از ته دل بر زبان آورید حتماً بوجاق و لاگون را ببینید. اگر ما استان عقب مانده ای هستیم، به خاطر این است که اولاً داشته ها و دارایی های خود را نمی شناسیم و ثانیاً مردم شاکری نیستیم و بالاخره این که در حفظ و نگهداشت آن پیگیری نمی کنیم و از مسئولان مطالبه نداریم.
حال شهرداری کیاشهر به هر دلیل که خود می داند این گنجینه عظیم ارز آور را که از نظر طبیعت گردی، اکوتوریسم و داشتن خاستگاههای بکر گیاه شناسی و جانورشناسی بهترین منبع ثروت مردم کیاشهر و گیلان است، می خواهد تبدیل به منطقه مسکونی و گرفتار سنگ و کلوخ و نخاله، آسفالت و برق و تلفن و آخر سر، آب و فاضلاب! کند، خود می داند و خدایش، مردم شهرش و قانون. تصرف در تصرف، تصرف در ثروت مردم کیاشهر و گیلان، تصرف در بیت المال عمومی و پارک ملی، تصرف در تعهدات بین المللی و ثبت کنوانسیونهای جهانی!
امروزه در گوشه و کنار شهر، استان و کشور هر کس یک جور تصرف و تجاوز می کند. شهردار یک جور، سردار یک جور. صاحب اقتدار یک جور، بی اختیار یک جور. کاردار یک جور، بی کار یک جور. تصرف و تجاوز در حریم حرمت ها گویی بخشی از کارکرد روزانة ما شده است. از بام تا شام تصرف را با پوست و گوشت و استخوانت می توانی ببینی.
کاسب کارهای خرده پا که دو طرف پیاده روی خیابان ها را در تصرف خود دارند و هرگونه امکان رفت و آمد را از عابران پیاده می گیرند. هر خیابان و هر سمت آن در تصرف کسانی است که از زور بیکاری بساطی پهن کرده اند. حتی باغ و بجار رها کرده های دست و پا چلفتی روستایی هم صحنه را ان قدر خالی و شهر را بی کلانتر می بینند که درست وسط خط کشی پیاده روی شلوغ ترین چهارراه شهر یعنی همان جایی که احساس می کنند تردد زیادتر است بساط خنزر پنزر پهن می کنند و ناخن گیر و سنجاق مو و پیچ گوشتی و تسبیح و چه و چه می فروشند!
صبح ها و عصرها دور میدان شهرداری رشت، قلب تپنده مرکز استان گیلان کاسب کارهای پیر و جوان، زن و کودک، شهری و روستایی نشسته اند و زنبیل «گینجه واشه ی» و «چوواش تره»، بادام آستانه، تخم مرغ محلی، انجیر سیاه و ... گذاشته اند. هر کس به قدر سهمی: پیرتر و ضعیف تر و محجوب تر، به قدر جفت پاهای خود، جوان تر و قوی تر و پر روتر سفره و بساط چند متر در چند متر. جمعیت و پلیس و مأمور و مدافع حقوق شهروندی هم عین خطورشان نیست. تصرف است از نوع ضعفا، فقرا و ندارها!
سر میدان بزرگ شهر هم همین طور. دو طرف راسته بازارهای چهار سوق میدان بزرگ رشت مغازه دارانی هستند که هر چه در مغازه است خالی کرده اند و تا یکی دو متر جلوی مغازه، روی جعبه، در شارع عام چیده اند. وسط معبر هم در تصرف چرخی ها و طبق دارهاست. راه باریک، جمعیت متراکم، همه راه کج می کنند، در هم می لولند و می گذرند. کوچه فرعی ها در تصرف ماشین دارها، خانه های مخروبه محله ها در تصرف معتادان، شب ها، دامنه عمارات دولتی و بانکها در تصرف کارتن خواب ها.
صدها هکتار از اراضی شرکت دامپروری سپیدرود رشت، سال گذشته بعد از دسته گلی که مدیر کل وقت جهاد کشاورزی به آب داد و 1200 رأس گاو شیری هلشتاین آن همراه ابزار و ادوات مدرن شیر دوشی به اردبیل برده شد، اکنون در تصرف نهادها، سازمان ها و شرکت های تعاونی قرار گرفته است.
چندی پیش در روزنامه ها آمده بود یارانه شیر دامداران گیلان به اردبیل پرداخت شد! معلوم است وقتی گاو دزدی عظیمی صورت بگیرد گاوبندی غریبی هم به دنبال خواهد داشت. ضرر و زیان که فقط ناشی از انتقال گاوها نبود، هزاران خسران مالی دیگر هم به دنبال آن بود. مسئولان استان آیا توانستند جلوی این تجاوز را بگیرند؟ یا غرامت آن را به نفع استان بازپس گیرند؟
باری اراضی وسیع کشاورزی و دامپروری شرکت فرو پاشیده سپیدرود سال گذشته به تعاونی های مسکن مهر و دیگر نهادها سپرده شد. مدت ها میان تقسیم اراضی آن مناقشه و رقابت سختی درگرفت و هر کس بخشی را گز نکرده پاره کرد. ما نمی دانیم کی به کی بود و چی به چی شد. چقدر سهم بجا شد و چقدر نابجا و مردم چه طرفی بستند. اما زمین شرکت دولتی بود و صاحب آن دولت. خود در تصرف داشت و خود تصرف کرد.
اگر قرار است واقعاً برای جوانان، بی خانمانان و مستضعفان خانه و مسکن ساخته شود، بسیار خوب و عالی است. می گویند قرار است یک شهر 100 هزار نفری در آن جا ساخته شود. چه خوب، ولی به راستی شهر ساخته شود نه حلبی آباد!
در خبرها آمده بود که 21 هکتار از همین زمین ها به پروژه عمرانی حوزه علمیه گیلان تعلق گرفته است. نماینده محترم ولی فقیه در گیلان اخیراً در جمع خبرنگاران رسانه ها فرمودند قرار است ساختمان های این پروژه با زیر بنای 40000 متر مربع با ظرفیت پذیرش اولیه 1600 طلبه ظرف دو سال ساخته شود که زیر نظر 50 استاد که از قم خواهند آمد تحصیل می کنند. این حوزه علاوه بر پذیرش طلاب گیلانی و ایرانی، پذیرای طلابی از سرزمین های مسلمان قفقاز و آسیای میانه نظیر گرجستان، داغستان، چچنستان، قرقیزستان و ... خواهند بود که حداقل 80 میلیارد تومان اعتبار برای ساخت آن نیاز است.
اگرچه 21 هکتار زمین برای اجرای طرحی مذهبی و ساخت و ساز آن که اساساً بر مبنای سادگی و قناعت باید استوار باشد، زیاد است، اما چون طرح کلان است و طرح های کلان همیشه نتایج کلان دارد، مقبول و مبارک است. اما بیم ما بیشتر از آن جهت است که حضرت آیت الـله در پایان فرمودند یک مرکز تجاری هشت طبقه جنب مصلی رشت ایجاد می شود که 760 فروشگاه و پارکینگ بزرگ و مخصوص خواهد داشت و عواید آن برای ساخت حوزه منظور خواهد شد. اگر این فرمایش درست باشد یعنی تصرف اقتصاد در مذهب، قرار گرفتن مسجد زیر سایه مجتمع، تصرف مادیت در معنویت. به ویژه که این مجتمع بزرگ در حریم رودخانه زرجوب ساخته می شود و آن طور که در نقشه جامع شهر تعریف شده، اراضی ساحلی رودخانه زرجوب و گوهر رود حداقل باید 30 متر از وسط رودخانه برای کشیدن خیابان و پارک ساحلی جداسازی شود، با این ترتیب ساخت این مجتمع اساساً خود یک تصرف است.
زمین بزرگ و مصفای مصلی حیف است برای یک چنین محوطه تجاری در نظر گرفته شود. مجتمع تجاری هر جای دیگری می تواند ساخته شود. زمین مصلی باید خالص و خلوص بماند. «گرزنه و شوند» و علف های هرزش باید وجین شود و تبدیل به بوستان گردد تا در کنار رودخانه و مسجد، جان را و روح را تسلی دهد. مؤمن را به خلسة روحانی و وجد الهی ببرد نه که هوس سودا و حرص مال را در او تداعی کند.
اصلاً باید حساب تجارت و کسب درآمد را از حساب مسجد و مصلی و حوزه جدا کرد. چه مسجدهای خوش ساخت و بافت قدیمی شهر رشت با هیأت روحانی و عرفانی به خاطر همین فکر کسب درآمد به بهانه تأمین مخارج مسجد از دست رفت. عرصه مسجدها با آن سنگ بست های قدیمی خزه بسته و درختان آزاد گشن و دیوارهای آجری طاق نما تبدیل به مغازه های کوچک و حقیری شد که اساساً کسب و کار آن ها در جوار مسجد محله هیچ همخوانی ندارد. مسجد چله خانه دور تا دورش مغازه هایی است که با ترکیب مسجد قرین نیست. حیاط مسجد چمارسرا تماماً به مغازه هایی تبدیل شده است که مسجد را در تصرف خود گرفته اند. مسجد لاکانی هم. خواهر امام هم. سوداگری، مال اندوزی، حرص مال دنیا و زندگی مادی و عادی روزانه در جوار مسجد آن خلسه و خلجان روحی و عرفانی را از آدم می گیرد و آلوده اش می کند. این چه کاری بود که متولیان مساجد با بهترین و قدیمی ترین مسجدهای شهر ما کردند. مساجدی که سیاحان خارجی حتی در سفرنامه های خود با شکوه تمام از آن ها یاد کردند. مأذنه های زیبا از میان رفته، گلدسته ها فرو ریخته، سفال ها برداشته شده و بجایش سنگ و آهن و سیمان و ایرانیت آمده است. دیگر حتی کبوترهای چاهی بر بام این مساجد نمی نشینند. حالا این کار می خواهد با بزرگترین مسجد استان، یعنی مصلی بزرگ شهر بشود که میان ساخت و سازهای سال های اخیر به اصطلاح از نظر معماری بومی خرده سویی می زند و در کنارش مجتمع تجاری هشت طبقه ای ساخته شود که 760 فروشگاه دارد. این فروشگاه ها به راستی چه کالاهایی باید عرضه کنند که از فروش آن ها سود سرشاری عاید گردد تا خرج هزینه حوزه شود. جز آوردن شیک ترین و جدیدترین البسه و پوشاک مطابق آخرین مد و به نمایش گذاشتن آن ها پشت ویترین، جز وارد کردن وسایل آرایشی و انواع و اقسام اجناس تزئینی و مصرفی از شرق و غرب دنیا.
ساخت چنین مجتمع عظیمی در کنار مصلی یعنی تصرف در موضوع، تصرف در مصلی و تصرف در حریم رودخانه و طبیعت شهر. خلاصه کنم تصرف در حریم حرمت ها. اگر مدیریت حوزه علمیة در شرف ساخت بتواند از 21 هکتار اراضی سپیدرود که به این کار اختصاص یافته، اساساً با سادگی و صفای روحانی که با طبیعت و طینت پروژه های مذهبی عجین است همراه شود و یک هکتار آن را به اداره حوزه و تشکیلات آن تخصیص دهد و بقیه را به صنوبرکاری یا پرورش گل و گیاه بپردازد، هم تفرجگاه خوبی برای طلاب خواهد داشت هم تنفسگاه بزرگی برای استنشاق مردم شهر به وجود می آید که دعاگویشان باشند مضافاً بر این که هر چند سال یک بار می توانند از فروش چوب آن یا صادرات گل و گیاه به نفع حوزه استفاده کنند. فضای سبزی هم بر کویر شهر رشت اضافه خواهد شد. ارزش اولیه زمین هم که در اصل کشت و صنعت بود تأمین می شود.
حضرت آیت الـله البته در جایی از مصاحبه مطبوعاتی فرمودند زمین های دولتی سپیدرود که به حوزه داده شده غصبی و زوری احصاء نشده است. درست ولی دولت یک بار آن را به ضرر مردم گیلان به نفع دامداری استان دیگر تصرف کرده است و بار دیگر آن را از تصرف کشاورزی استان خارج کرده است. استانی که از صنعتی شدن بر حذر شده است و حالیه نه کشاورزی دارد نه صنعت و توریسمش هم سر درگم مانده است.
هر کس اگر یک قدم، فقط یک قدم، به قدر وسع وجدانش و حقش عقب بنشیند و رفع تصرف کند، حریم حرمت ها حفظ خواهد شد، بی شک، به یقین.
گيله وا